वेगवान मराठी : मारुती जगधने
दिनांक :13 डिसेंबर 2025
समस्या अशी आहे . ग्रामीण आणि निम-शहरी भागांतील रस्त्यांवर सुरक्षिततेच्या दृष्टीने खूप गंभीर आहे. एका ट्रॅक्टरला एकापेक्षा जास्त (उदा. 2, 3 4 किंवा ) ट्रॉली जोडून केलेली बेकायदेशीर वाहतूक अनेक धोक्यांना आमंत्रण देते.
ट्रॅक्टर-ट्रॉलीच्या या ‘जुगाड’ वाहतुकीमुळे अपघात होण्याची मुख्य कारणे तांत्रिक आणि नियमनाशी संबंधित आहेत:
- ब्रेकिंग सिस्टीमचा अभाव: ट्रॅक्टरची ब्रेकिंग सिस्टीम (विशेषतः ह्युड्रॉलिक ब्रेक्स) ही फक्त एका किंवा फारतर दोन ट्रॉलीसाठी डिझाइन केलेली असते. पण या झुकारांमध्ये फक्त ट्रॅक्टरच्या मुंडक्यालाच ब्रेक असते बाकी इतर जुगाड्यांना ब्रेक नसते ही बाब गंभीर आणि घ्यायची आहे .
- जेव्हा चार-पाच ट्रॉली जोडल्या जातात तेव्हा ट्रॅक्टरच्या ब्रेकवर अफाट दबाव येतो आणि ब्रेकिंग डिस्टन्स (ब्रेक लागण्यासाठी लागणारे अंतर) खूप वाढते. अचानक ब्रेक लावल्यास ट्रॉली एकमेकांवर आदळून किंवा नियंत्रणाबाहेर जाऊन अपघात होऊ शकतो.
- : अनेक लांब ट्रॉली जोडल्यामुळे वाहन खूप लांब होते. वळणावर, उतार-चढावावर किंवा अचानक दिशा बदलताना वाहनाची स्थिरता (Stability) कमी होते. ट्रॉली एकमेकांवर आदळून पलटू शकतात (Jackknifing), ज्यामुळे गंभीर अपघात होतात.
- : रात्रीच्या वेळी किंवा धुक्यात, या लांब वाहनांवर पुरेसे रिफ्लेक्टर्स (Reflectors) किंवा दिवे नसल्यास, मागून येणाऱ्या वाहनांना त्यांची लांबी समजत नाही, ज्यामुळे धडक बसते.
- या जोडलेल्या ट्रॉलींची नोंदणी (पासिंग) झालेली नसते आणि त्यांच्यावर नोंदणी क्रमांक (Registration Number) नसतो. याचा अर्थ त्या रस्त्यावर वाहतुकीसाठी कायदेशीररित्या पात्र नाहीत.
- ट्रॅक्टर आणि ट्रॉलीची मालवाहून नेण्याची क्षमता निश्चित असते. एका ट्रॅक्टरला अनेक ट्रॉली जोडणे म्हणजे क्षमतेपेक्षा कितीतरी जास्त माल घेऊन जाणे. यामुळे टायर फुटणे, एक्सल तुटणे, किंवा नियंत्रण गमावणे असे धोके संभवतात. ट्रॅक्टर हे मुख्यतः शेतीचे काम करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे, रस्त्यावरील व्यावसायिक माल वाहतुकीसाठी नाही. अनेक ट्रॉली जोडणे हे या वाहनामध्ये केलेले अनधिकृत आणि धोकादायक बदल (Modifications) आहेत.
- अनेकदा हे चालक वेगावर नियंत्रण ठेवत नाहीत आणि भरधाव वेगाने वाहन चालवतात, ज्यामुळे अपघाताचा धोका कैक पटीने वाढतो.
या बेकायदेशीर वाहतुकीमुळे समाजावर आणि व्यक्तींवर गंभीर परिणाम होतात:
- : अपघातात अनेकदा रस्त्यावरून जाणारे निष्पाप नागरिक (पादचारी, दुचाकी किंवा लहान वाहनांतील लोक) बळी पडतात.
- गंभीर दुखापती: अपघातातून वाचलेल्या लोकांना कायमस्वरूपी अपंगत्व येऊ शकते, ज्यामुळे त्यांच्या कुटुंबावर मोठे आर्थिक आणि मानसिक संकट येते.
- : अपघातामुळे वाहनांचे नुकसान होते आणि जीवितहानी झाल्यास, नुकसानभरपाई (Insurance Claim) मिळण्यात अडथळे येतात, कारण ही वाहने बेकायदेशीरपणे चालवलेली असतात.
- : अपघात झाल्यास रस्त्यावर मोठी वाहतूक कोंडी होते, ज्यामुळे प्रवाशांना आणि इतरांना त्रास होतो.
या समस्येवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी तातडीने कठोर उपाययोजना करणे आवश्यक आहे:कडक तपासणी आणि दंड: स्थानिक वाहतूक पोलीस आणि परिवहन विभागाने (RTO) अशा जोडलेल्या ट्रॉलींवर कडक कारवाई करावी. बेकायदेशीर ‘जुगाड’ जप्त करणे आणि चालकांवर तसेच ट्रॉली मालकांवर प्रचंड दंड ठोठावणे आवश्यक आहे.: ट्रॅक्टर मालक आणि चालकांना सुरक्षित वाहतूक नियमांविषयी आणि एकापेक्षा जास्त ट्रॉली जोडण्याच्या धोक्यांविषयी जागरूक करणे: ट्रॅक्टरचा वापर फक्त शेतीसाठीच व्हावा आणि व्यावसायिक माल वाहतुकीसाठी योग्य नोंदणीकृत ट्रक किंवा ट्रेलरचाच वापर केला जावा, यासाठी कायद्याची सक्तीने अंमलबजावणी करावी.
ही समस्या सोडवण्यासाठी प्रशासन आणि नागरिकांचे सहकार्य आवश्यक आहे, जेणेकरून रस्त्यावरील अपघात कमी होऊन निष्पाप लोकांचे जीव वाचतील
अशांच ट्रॅक्टरला जोडलेल्या दोन जुगाड ट्रॉली मुळे नांदगाव नजीक गंगाधरी .येथे भीषण अपघात होऊन मोरे कुटुंबातील एक तरुण गमावलेला आहे याची नांदगाव पोलिसात नोंद देखील झालेली आहे परंतु या जुगाड वरती बेकायदेशीर जुगाडांमुळे किती व्यक्तींचे प्राण जाणार हा प्रश्न देखील उपस्थित केला जातो .
एरवी वाहन खरेदी झाल्यानंतर त्याची तात्काळ पासिंग शोरूम ला होते . तसेच ज्या ठिकाणी हे जुगाड तयार केले जातात ( नवीन ) त्याच ठिकाणी या जुगाडांची ट्रॉलीची पासिंग होणे आवश्यक आहे .याची नोंद वेळोवेळी झाली पाहिजे जुगाड .बनविणारे अनेक कारखाने आहेत त्या कारखानदारांनी यासंबंधीची खबरदारी घ्यावी आणि जुगाड आणि ट्रॉलीचे वेळचे वेळी पासिंग करून घ्यावे त्यांना रजिस्टर नंबर द्यावा अशी मागणी होत आहे .
व एकापेक्षा अधिक ट्रॉली जोडून होणाऱ्या प्रवासावर प्रतिबंध घा लणे आवश्यक झाले आहे अपघातांवरील नियंत्रणासाठी वाहनांची ट्रॉलीनचे जुगाड चे पासिंग आवश्यक आहे .
