—

🧹 “कचरा फेकणाऱ्या नागरिकांना मतदानाचा अधिकार कसा सुचतो?”

 वेगवान मराठी : मारुती जगधने

“दि . १२ ऑक्टोंबर २० २५ ॥

भारत हा संस्कृती, सभ्यता आणि स्वच्छतेचे धडे देणारा देश मानला जातो. पण आज आपल्या शहरांच्या रस्त्यावर, नदीपात्रात, बसस्थानकांवर रेल्वेस्टेशन

आणि सार्वजनिक ठिकाणी पाहिलं तर ‘स्वच्छ भारत’ मोहिमेचा फक्त बोर्ड उरलेला दिसतो, प्रत्यक्षात मात्र कचऱ्याचं राज्य आहे.

सर्वसामान्य नागरिक स्वतःच्या घराचा परिसर स्वच्छ ठेवतो, पण सार्वजनिक जागा मात्र “माझी नाही” म्हणून घाण करतो. रस्त्यावर चौकात, नाल्यात, अगदी नदीतही प्लास्टिक, अन्नाचे उरलेले अवशेष, बाटल्या, आणि कचऱ्याच्या पिशव्या फेकणं आता सवयीचं झालं आहे. काही जण तर गाडीतून जाताना कचरा खिडकीबाहेर फेकतात — आणि नंतर त्याच रस्त्यावर स्वच्छतेचा अभाव असल्याची तक्रार करतात!

स्टेशन, बसस्थानक, सरकारी कार्यालयांच्या आवारातसुद्धा नागरिकांचा निष्काळजीपणा दिसतो. काही ठिकाणी तर लोक सार्वजनिक शौचालये टाळून रस्त्याच्या कडेला लघुशंका करतात. हेच नागरिक निवडणुकीत मतदानाला रांगेत उभे राहून “देश बदलूया” अशी घोषणा देतात. पण प्रश्न असा की —

 जे स्वतःच्या कृतीने देश अस्वच्छ ठेवतात, त्यांना बदलाची किंमत कशी कळणार?

 ज्यांना रस्त्याची, नदीची आणि सार्वजनिक मालमत्तेची जबाबदारी वाटत नाही, त्यांना मतदानाची जबाबदारी कशी समजणार?

सरकार “स्वच्छ भारत अभियान”, “प्लास्टिक मुक्त भारत”, “घनकचरा व्यवस्थापन” यांसारख्या योजना राबवते; पण नागरिकांच्या मनोवृत्तीत बदल न झाल्यास कोणतीही योजना यशस्वी होऊ शकत नाही. फक्त दंड आकारणे हा उपाय नाही, स्वच्छतेबाबत नागरिकांमध्ये नैतिक शिक्षण आणि सामाजिक जबाबदारीची जाणीव निर्माण करणे गरजेचे आहे.

कचरा व्यवस्थापन ही फक्त नगरपालिका किंवा सफाई कामगारांची जबाबदारी नाही, ती प्रत्येक नागरिकाची आहे. “माझं शहर माझे, गांव माझी वस्ती ,वाडा, परिसर  माझी जबाबदारी” ही भावना जोपासली, तरच भारत खरंच स्वच्छ आणि सुंदर होईल. प्रधान मंत्रींनी स्वच्छ भारत अभियानास थेट करंसीवर महत्वदिले आहे .

 निष्कर्ष :सध्या सर्वत्र दिवाळीची साफसफाई सुरू आहे आणि हा कचरा आता कुठे टाकला जातोय हा एक मोठा प्रश्न आहे घंटा गडीतून मधून बाहेर पडणार कचरा कचराकुंडीतून बाहेर पडणारा कचरा या सगळ्या गोष्टींना आता कसं नियोजन करायचं .

स्वच्छतेचा प्रश्न हा फक्त घाण काढण्याचा नाही — तो मन स्वच्छ ठेवण्याचा आहे.

रस्त्यावर कचरा फेकणाऱ्याने आरशात पाहून विचार करायला हवा —

 “मी माझ्या शहरासाठी काय करतोय?”

“रस्त्यावर घाण करणाऱ्याला मतदानाचा अधिकार का हवा?”