भुसावळ-मुंबई रेल्वेमार्गावरील अतिक्रमणांविरोधात मध्य रेल्वेची कारवाई दुसऱ्या व तिसऱ्या लोहमार्गाच्या कामाला वेग; रेल्वेच्या जागांचे मोजमाप करून ताब्यात घेण्याची प्रक्रिया सुरू

भुसावळ-मुंबई रेल्वेमार्गावरील अतिक्रमणांविरोधात मध्य रेल्वेची कारवाई
दुसऱ्या व तिसऱ्या लोहमार्गाच्या कामाला वेग; रेल्वेच्या जागांचे मोजमाप करून ताब्यात घेण्याची प्रक्रिया सुरू

वेगवान मराठी : मारुती जगधने 13 सप्टेंबर 2026

भुसावळ : भुसावळ ते मुंबईदरम्यान दुसरा आणि तिसरा लोहमार्ग उभारण्याच्या कामाला वेग आला असून, या पार्श्वभूमीवर मध्य रेल्वेने रेल्वेमार्गालगतची अतिक्रमणे हटविण्याची मोहीम सुरू केली आहे. शहरालगतच्या भागांसह ग्रामीण परिसरातील रेल्वेच्या मालकीच्या जागांची पाहणी, मोजमाप आणि कागदपत्रांची पडताळणी करण्यात येत आहे.
रेल्वेच्या विस्तारीकरणाच्या कामात अडथळा ठरणाऱ्या तसेच रेल्वेच्या हद्दीत असलेल्या अनधिकृत बांधकामांवर नियमानुसार कारवाई केली जात आहे. संबंधित जागांची प्रत्यक्ष पाहणी करून रेल्वेच्या मालकीची हद्द निश्चित करण्याचे काम सुरू आहे. हद्द निश्चित झाल्यानंतर अतिक्रमित जागा रेल्वे प्रशासनाच्या ताब्यात घेण्याची प्रक्रिया राबविली जात आहे. काही ठिकाणी संबंधितांना नोटिसा बजावून आवश्यक कागदपत्रे सादर करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.
भुसावळ ते मुंबई हा महाराष्ट्रातील महत्त्वाचा रेल्वेमार्ग असून, या मार्गावर प्रवासी आणि मालवाहतुकीचा मोठा भार आहे. औद्योगिक, व्यापारी तसेच कृषी मालाच्या वाहतुकीसाठी या मार्गाचे विशेष महत्त्व आहे. त्यामुळे अतिरिक्त लोहमार्ग उपलब्ध झाल्यास रेल्वे वाहतुकीची क्षमता वाढण्यास, गाड्यांची वारंवारता वाढविण्यास आणि वाहतूक अधिक सुरळीत करण्यास मदत होणार आहे. मात्र, लोहमार्गाच्या विस्तारीकरणासाठी आवश्यक असलेल्या जागांवर अतिक्रमणे असल्यास कामात अडथळे निर्माण होण्याची शक्यता आहे. या पार्श्वभूमीवर मध्य रेल्वेने अतिक्रमणांविरोधातील कारवाई तीव्र केली आहे.
रेल्वेच्या जागांचे मोजमाप
रेल्वे प्रशासनाकडून विविध ठिकाणी रेल्वेच्या मालकीच्या जमिनींचे मोजमाप करण्यात येत असून, जुने नकाशे, अभिलेख आणि प्रत्यक्ष सीमारेषा यांची पडताळणी केली जात आहे. रेल्वेच्या हद्दीत अनधिकृत बांधकामे, पत्र्याच्या शेड, दुकाने, गोदामे, कुंपणे किंवा इतर प्रकारची अतिक्रमणे आढळल्यास नियमानुसार कारवाई केली जात आहे.
मोजमापाच्या वेळी रेल्वे अधिकारी, अभियांत्रिकी विभागाचे कर्मचारी आणि संबंधित स्थानिक यंत्रणांचे प्रतिनिधी उपस्थित राहत आहेत. प्रत्यक्ष पाहणीदरम्यान रेल्वेच्या जागेची सीमारेषा निश्चित करून तिची नोंद केली जात आहे. अतिक्रमणाचा प्रकार, क्षेत्रफळ आणि वापर याबाबतची माहिती संकलित केली जात असून, त्यानुसार पुढील कारवाईचे नियोजन केले जात आहे.
भुसावळपासून मुंबईच्या दिशेने रेल्वेमार्गालगतच्या विविध भागांत ही प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने सुरू राहण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे रेल्वेच्या जागेवर अतिक्रमण करून राहणाऱ्या किंवा व्यवसाय करणाऱ्यांमध्ये चिंता निर्माण झाली आहे. काही नागरिकांनी पर्यायी व्यवस्था, पुनर्वसन आणि कारवाईपूर्वी पुरेशी मुदत देण्याची मागणी केली आहे. रेल्वे प्रशासनाने मात्र रेल्वेच्या मालकीच्या जागेवरील अतिक्रमणांना कोणतीही कायमस्वरूपी मान्यता नसल्याचे स्पष्ट केले आहे.
दुसरा व तिसरा लोहमार्ग महत्त्वाचा
भुसावळ-मुंबई रेल्वेमार्गावरील वाढता वाहतुकीचा ताण लक्षात घेता अतिरिक्त लोहमार्गाचे काम महत्त्वाचे मानले जात आहे. सध्या या मार्गावर प्रवासी गाड्यांसोबतच मालगाड्यांचीही मोठ्या प्रमाणावर वाहतूक होते. त्यामुळे एका मार्गावर वाहतूक कोंडी निर्माण झाल्यास गाड्यांना थांबे द्यावे लागतात किंवा वेळापत्रकावर परिणाम होतो.
नवीन लोहमार्गामुळे गाड्यांची वाहतूक अधिक सुरळीत होण्यास, रेल्वेच्या वेळापत्रकातील अडथळे कमी होण्यास आणि मालवाहतुकीची क्षमता वाढण्यास मदत होऊ शकते. तसेच भविष्यात वाढणारी प्रवासी संख्या आणि औद्योगिक वाहतुकीची गरज लक्षात घेता हा प्रकल्प दीर्घकालीन दृष्टीने महत्त्वाचा ठरणार आहे.
यासाठी रेल्वेच्या हद्दीत येणारी जमीन मोकळी करणे आणि बांधकामाच्या मार्गातील अडथळे दूर करणे आवश्यक आहे. रेल्वेच्या जागेवरील अनधिकृत बांधकामे, अतिक्रमित रस्ते, कुंपणे आणि इतर अडथळे दूर केल्याशिवाय विस्तारीकरणाचे काम पूर्ण क्षमतेने पुढे नेता येणार नाही. त्यामुळे मध्य रेल्वेकडून अतिक्रमण हटविण्याची कारवाई टप्प्याटप्प्याने सुरू करण्यात आली आहे.
नागरिकांकडून सहकार्याची अपेक्षा
रेल्वे प्रशासनाने अतिक्रमण हटविण्याच्या कारवाईदरम्यान नागरिकांनी अधिकृत कागदपत्रे सादर करून प्रशासनाला सहकार्य करावे, असे आवाहन केले आहे. रेल्वेच्या मालकीच्या जागेवर अनधिकृतपणे बांधकाम केले असल्यास संबंधितांना नियमानुसार नोटीस बजावून पुढील कारवाई केली जाणार आहे. कारवाईदरम्यान कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी स्थानिक प्रशासन आणि पोलिसांची मदत घेतली जाण्याची शक्यता आहे.
दरम्यान, अतिक्रमण हटविताना प्रभावित नागरिकांचे पुनर्वसन, पर्यायी जागा आणि उपजीविकेचा प्रश्न याबाबत प्रशासनाने संवेदनशील भूमिका घ्यावी, अशी मागणी स्थानिकांकडून होत आहे. विकासकामांना विरोध नसला तरी कारवाईपूर्वी स्पष्ट माहिती, पारदर्शक मोजमाप आणि योग्य प्रक्रिया राबविणे आवश्यक असल्याचे नागरिकांचे म्हणणे आहे.
रेल्वे प्रशासनाच्या पुढील कारवाईकडे भुसावळ ते मुंबईदरम्यानच्या रेल्वेमार्गालगतच्या नागरिकांचे लक्ष लागले आहे.