लेंडी नदी – प्रशासनाची धडपड आणि नागरिकांची उदासीनता
वेगवान मराठी : मारुती जगधने
दि . 18डिसेंबर 2026
नांदगाव शहरातून वाहणारी लेंडी नदी आज आपल्या अस्तित्वासाठी झगडताना दिसत आहे. कधीकाळी शहराचा नैसर्गिक श्वास असलेली ही नदी आता हळूहळू उघड्या गटारात रूपांतरित होत असल्याचे चित्र अत्यंत चिंताजनक आहे. प्रशासनाने कोट्यवधी रुपयांचा निधी खर्च करून नदीपात्राच्या दोन्ही बाजूंना संरक्षण भिंती, जाळीचे कंपाउंड आणि रस्त्यांची उभारणी केली; मात्र या उपाययोजना अपुऱ्या ठरत आहेत, कारण त्यांना नागरिकांची जबाबदारीची साथ लाभलेली नाही.
शहरातील बहुतांश सांडपाणी थेट लेंडी नदीत सोडले जात आहे. त्यातच नदीकिनारी भरणारे भाजीपाला, मटन-मच्छी व मांसाहाराचे बाजार येथून निर्माण होणारा कचरा आणि सांडपाणी थेट नदीपात्रात टाकले जाते. परिणामी नदीतील पाणी काळवंडले असून, त्यावर शेवाळ साचले आहे. नैसर्गिक प्रवाह थांबलेला असल्याने दुर्गंधी पसरत असून, डासांचे प्रमाण वाढून डेंग्यू, मलेरिया यांसारख्या आजारांचा धोका निर्माण झाला आहे.
काँक्रीटच्या भिंती आणि जाळ्या असूनही नदीत प्लास्टिक पिशव्या, घरगुती कचरा व इतर टाकाऊ वस्तू दिसणे हे नागरी शिस्तीच्या अभावाचे स्पष्ट द्योतक आहे. केवळ प्रशासनावर दोष ठेवून चालणार नाही; कारण सार्वजनिक सुविधा जपण्याची जबाबदारी ही प्रत्येक नागरिकाची असते. आमदार सुहास कांदे यांच्या माध्यमातून उभारलेल्या सुविधांचा दुरुपयोग होणे ही शहरासाठी लाजिरवाणी बाब आहे.
हे वास्तव स्वीकारून आता ठोस आणि सर्वसमावेशक उपाययोजना राबवण्याची गरज आहे. नदीपात्राची नियमित स्वच्छता, सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्पांची अंमलबजावणी, कचरा टाकणाऱ्यांवर कडक दंडात्मक कारवाई आणि सीसीटीव्हीद्वारे देखरेख यासोबतच व्यापक जनजागृती मोहीम राबवणे अत्यावश्यक आहे. “आपली नदी, आपली जबाबदारी” ही भावना कृतीत उतरली, तरच लेंडी नदीचे पुनरुज्जीवन शक्य आहे.
अन्यथा, प्रशासनाची धडपड आणि नागरिकांची उदासीनता यामधून लेंडी नदीचे भवितव्य अधिकच अंधारात जाण्याची भीती नाकारता येणार नाही.
नांदगाव शहरातील लेंडी नदीची सद्यस्थिती ही केवळ प्रशासकीय अपयश नसून नागरिकांच्या असहकाराचीही ठळक उदाहरण आहे. कोट्यवधी रुपये खर्च करून उभारलेली संरक्षक भिंत, रस्ते व जाळी यांसारख्या सुविधा केवळ भौतिक उपाययोजना ठरल्या असून, त्यामागे आवश्यक असलेली नागरिक जबाबदारी आणि सातत्यपूर्ण देखरेख अभावी नदीचे प्रदूषण थांबलेले नाही. सांडपाणी, बाजारातून निघणारा घाण कचरा व प्लास्टिक यामुळे लेंडी नदी आज नैसर्गिक जलवाहिनी न राहता उघड्या गटारात रूपांतरित झाली आहे.
जर वेळीच ठोस उपाययोजना राबविल्या नाहीत, तर भविष्यात याचे गंभीर परिणाम सार्वजनिक आरोग्य, पर्यावरण आणि शहराच्या प्रतिमेवर होतील. त्यामुळे प्रशासनाने केवळ पायाभूत सुविधा उभारण्यापुरते मर्यादित न राहता, सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प, नियमित स्वच्छता, कडक दंडात्मक कारवाई आणि जनजागृती मोहिमा एकत्रितपणे राबवणे अत्यावश्यक आहे. त्याचबरोबर नागरिकांनीही “नदी म्हणजे कचरा टाकण्याची जागा नाही, तर पुढील पिढ्यांचा वारसा आहे” ही भावना आत्मसात करणे गरजेचे आहे.
प्रशासन आणि नागरिक यांचा समन्वय व सामूहिक जबाबदारी हाच लेंडी नदीच्या पुनरुज्जीवनाचा एकमेव मार्ग असून, अन्यथा ही समस्या अधिकच बिकट होत जाईल, हे लक्षात घेणे काळाची गरज आहे.
