अहिल्याबाई होळकर – न्याय, नीतिमत्ता आणि स्त्रीशक्तीचा जिवंत आदर्श,,, सौ योगिता वसंत निघुट

वेगवान मराठी /एकनाथ भालेराव
येवला: दिनांक :13 ऑगस्ट :आजचा दिवस भारतीय इतिहासात विशेष आहे. हा केवळ एका महाराणीच्या स्मृतीचा दिवस नाही, तर तो न्याय, प्रामाणिकता, करुणा आणि प्रजाहित यांचा जिवंत आदर्श स्मरण करण्याचा दिवस आहे. त्या आहेत – अहिल्याबाई होळकर.
३१ मे १७२५ रोजी अहमदनगर जिल्ह्यातील चौंडी या लहानशा खेड्यात जन्मलेली ही मुलगी, पुढे मराठा साम्राज्याच्या इतिहासात सुवर्णाक्षरांनी नाव कोरणारी ठरली. लहानपणापासूनच त्यांच्यात बुद्धिमत्ता, करुणा आणि धर्माभिमान दिसत होता. साधेपणातही तेज, शांत स्वभावातही दृढनिश्चय, आणि मायेच्या ओलाव्यातही कठोर न्याय – हे त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचे गूण होते.
अल्पवयातच त्यांचे लग्न मल्हारराव होळकर यांचा पुत्र खांडेराव यांच्याशी झाले. पण लवकरच नियतीने त्यांच्यावर कठीण प्रसंग आणला – पतीचा आणि नंतर सासऱ्यांचा मृत्यू. अनेकांनी त्यांना सती जाण्याचा सल्ला दिला, पण अहिल्याबाईंनी जीवन संपवण्याऐवजी ते समाजासाठी समर्पित करण्याचा मार्ग निवडला.व्यसनी नवर्यामुळे जीवनसंपविणार्या महिलांसाठी हा एक आदर्श आहे…त्या काळी एखाद्या स्त्रीने सत्तेची सूत्रे हातात घेणे हेच धाडस होते; पण अहिल्याबाईंनी केवळ सूत्रे घेतली नाहीत, तर संपूर्ण माळवा प्रांताला सुव्यवस्था, समृद्धी आणि शांततेचे सुवर्णयुग दिले.
त्यांच्या कार्याचे विशेष पैलू
न्यायप्रियता आणि पारदर्शक प्रशासन* – अहिल्याबाईंच्या न्यायासनावर गरीब असो वा श्रीमंत, सर्वांना समान वागणूक मिळायची. चुकीचा निर्णय त्यांच्या दरबारातून कधी निघाला नाही.
स्त्रीसन्मान आणि समाजसुधारणा– विधवांसाठी मदत, महिलांसाठी शिक्षणाची दारे उघडणे, आणि त्यांच्या स्वाभिमानाचे रक्षण करणे, हे त्या काळात अतिशय क्रांतिकारी पाऊल होते.
धर्म आणि संस्कृतीचे संवर्धन* – वाराणसीतील काशी विश्वनाथ, गंगोत्री, उज्जैन, सोमनाथ यांसारख्या अनेक तीर्थक्षेत्रांचा जीर्णोद्धार स्वतःच्या निधीतून केला.
शेतकरी आणि गरीबांचे हित– सिंचन व्यवस्था सुधारली, करप्रणाली सुलभ केली आणि दुष्काळी काळात अन्नधान्याची मदत पुरवली.
अहिल्याबाई – कठोर पण करुणामयी
अहिल्याबाईंचे व्यक्तिमत्त्व संतुलनाचे प्रतीक होते. त्या एकीकडे धार्मिक, सहिष्णू आणि परोपकारी होत्या, तर दुसरीकडे अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याची ताकद त्यांच्यात होती. गरज पडल्यास त्या स्वतः घोड्यावर बसून रणांगणात जाण्यास मागेपुढे पाहत नसत. हा धैर्य आणि कणखरपणा आजच्या महिलांसाठी प्रेरणेचा खरा स्रोत आहे.
आजच्या महिलांसाठी प्रेरणा
अहिल्याबाईंचा जीवनप्रवास सांगतो की, अडचणींनी आयुष्य संपत नाही – उलट त्या आपल्या सामर्थ्याची जाणीव करून देतात. स्त्री असो वा पुरुष, नेतृत्वाचे खरे मोजमाप हे केवळ सत्तेत नसते, तर प्रजेसाठी, समाजासाठी, आणि नीतिमत्तेसाठी झटण्यात असते.
आपण महिलांनी अहिल्याबाईंचा एक तरी गुण आत्मसात केला, तर घरापासून ते राष्ट्रापर्यंत सकारात्मक बदल घडू शकतो…..
अहिल्याबाई होळकर या नावात केवळ इतिहास नाही, तर प्रेरणेचा अखंड प्रवाह आहे. त्यांच्यासारखी न्यायप्रियता, नीतिमत्ता आणि सेवाभाव जोपासला, तर प्रत्येकजण आपल्या परीने समाजाचे मोलाचे योगदान देऊ शकतो.
म्हणूनच, त्यांच्या पुण्यतिथीच्या निमित्ताने आपण संकल्प करू या – न्याय, प्रामाणिकता आणि नि:स्वार्थ सेवा हेच आपल्या जीवनाचे ध्येय ठेवूया.