शिवसृष्टी : इतिहास, अभिमान आणि प्रेरणेचा जिवंत वारसा

 शिवसृष्टी : इतिहास, अभिमान आणि प्रेरणेचा जिवंत वारसा

वेगवान मराठी | : मारुती जगधने

दि. २० जानेवारी २०२६

नांदगाव येथे उभारण्यात आलेली शिवसृष्टी ही केवळ पर्यटनस्थळ नसून छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या दैदीप्यमान इतिहासाचे दर्शन घडवणारे एक भव्य सांस्कृतिक व शैक्षणिक केंद्र म्हणून ओळखली जात आहे. इतिहासाला प्रत्यक्ष अनुभवाच्या माध्यमातून जिवंत करणारी ही शिवसृष्टी आज आशिया खंडातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण प्रकल्प मानली जाते.

शिवसृष्टीच्या मध्यभागी छत्रपती शिवाजी महाराजांचा अश्वारूढ भव्य पुतळा उभारण्यात आला असून, त्यांच्या हातात तलवार आहे. हा पुतळा महाराजांचे युद्धकौशल्य, धैर्य आणि अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याचा निर्धार अधोरेखित करतो. उंच  चौथऱ्यावर उभारलेले हे स्मारक किल्ल्याच्या बुरुजासारख्या स्थापत्यशैलीत साकारण्यात आले असून, रायगड व प्रतापगडसारख्या ऐतिहासिक किल्ल्यांची आठवण करून देते.

शिवसृष्टी परिसरात शिवकाळातील विविध गड-किल्ल्यांच्या हुबेहूब प्रतिकृती उभारण्यात आल्या आहेत. तसेच छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जीवनातील महत्त्वाच्या ऐतिहासिक प्रसंगांचे जिवंत चित्रण करण्यात आले आहे. मुख्य चौथऱ्याच्या खाली उभारलेले मावळ्यांचे पुतळे हे दर्शवतात की स्वराज्य ही केवळ एका राजाची संकल्पना नव्हती, तर ती सामान्य जनता आणि निष्ठावान मावळ्यांच्या त्यागातून साकारलेली चळवळ होती.

इतिहासतज्ज्ञांच्या मते, छत्रपती शिवाजी महाराज हे हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक, कुशल रणनीतीकार आणि दूरदृष्टी असलेले राज्यकर्ते होते. त्यांनी उभारलेली गड-किल्ल्यांची साखळी आणि सागरी सुरक्षेसाठी निर्माण केलेले आरमार आजही त्यांच्या द्रष्टेपणाची साक्ष देते. न्यायप्रिय व लोककल्याणकारी शासनपद्धतीमुळे शिवराय आजही जनमानसात पूजनीय आहेत.

विद्यार्थ्यांसाठी खुले इतिहासशाळा

नांदगावची शिवसृष्टी विद्यार्थ्यांसाठी एक खुले इतिहासशिक्षण केंद्र ठरत असून, शाळा-महाविद्यालयांच्या सहली मोठ्या संख्येने येथे येत आहेत. पाचोरा येथील विद्यार्थ्यांनी नुकतीच शिवसृष्टीला भेट दिली. पुस्तकात वाचलेला इतिहास प्रत्यक्ष डोळ्यासमोर पाहिल्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या मनावर तो अधिक ठळकपणे बिंबतो, असे शिक्षकांनी सांगितले.

या सहलीदरम्यान विद्यार्थ्यांना छत्रपती शिवाजी महाराजांचे व्यवस्थापन कौशल्य, गनिमी कावा, नियोजनबद्ध युद्धतंत्र आणि अठरापगड जातींना सोबत घेऊन स्वराज्य उभारणीची प्रेरणादायी गाथा समजावून सांगण्यात आली. यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये नेतृत्वगुण, शिस्त, राष्ट्रप्रेम आणि सामाजिक ऐक्याची भावना अधिक दृढ झाली.

एसटी बसमधून सुरक्षित प्रवास

पाचोरा एसटी डेपोच्या तीन ‘लाल परी’ एसटी बसेसमधून विद्यार्थी नांदगाव येथे दाखल झाले होते. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांसाठी आजही एसटी हे सुरक्षित, विश्वासार्ह आणि किफायतशीर प्रवासाचे साधन असल्याचे या सहलीतून दिसून आले. शिवसृष्टीच्या प्रवेशद्वाराजवळ दिसणारी विद्यार्थ्यांची गर्दी या स्थळाची वाढती लोकप्रियता दर्शवत होती.

प्रेरणास्थान ठरणारी शिवसृष्टी

नांदगाव शिवसृष्टी ही इतिहास, संस्कृती आणि शिक्षण यांचा संगम साधणारी एक प्रेरणास्थळी बनली आहे. अशा शैक्षणिक सहलींमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये आपल्या थोर महापुरुषांबद्दल आदर निर्माण होतो. इतिहास केवळ अभ्यासाचा विषय न राहता जीवनमूल्ये शिकवणारा मार्गदर्शक ठरतो.

नांदगाव येथे उभारलेली शिवसृष्टी ही महाराष्ट्राच्या समृद्ध इतिहासाचा वारसा जपणारी आणि भावी पिढीला राष्ट्रप्रेम व इतिहासाची जाण देणारी महत्त्वाची वास्तू ठरत असून, पर्यटन व शैक्षणिक दृष्टीने या परिसराचे महत्त्व दिवसेंदिवस वाढत आहे. आमदार सुहास कांदे यांनी दुरद्रुष्टकोण ठेऊन शिव सृष्टी उभारली असून ती जन मानसात प्रेरणा स्थान बनले आहे .