बैलपोळ्यावर दुष्काळाचे सावट स्पष्टपणे जाणवत होते.

वेगवान मराठी : मारुती जगधने
10 सप्टेंबर 2026
नांदगाव | प्रतिनिधी
शेतकऱ्याच्या जीवनात अनन्यसाधारण महत्त्व असलेल्या सर्जा-राजाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणारा बैलपोळ्याचा सण १० सप्टेंबर रोजी नांदगाव तालुक्यात पारंपरिक पद्धतीने साजरा करण्यात आला. मात्र, यंदा पावसाने ओढ दिल्याने बैलपोळ्यावर दुष्काळाचे सावट स्पष्टपणे जाणवत होते. पाण्याची टंचाई, शेतीसमोरील संकटे आणि खरीप हंगामाची चिंता असतानाही शेतकऱ्यांनी आपल्या बैलांची मनोभावे पूजा करून वर्षानुवर्षांची परंपरा कायम ठेवली.
पोळ्याच्या दिवशी शेतकऱ्यांनी सकाळपासूनच आपल्या बैलांची स्वच्छता करण्यास सुरुवात केली. मात्र, परिसरात पाण्याची उपलब्धता कमी असल्याने बैलांना स्वच्छ करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात पाणी वापरणे शक्य नव्हते. त्यामुळे अनेक शेतकऱ्यांनी घरासमोरील उपलब्ध जागेत मर्यादित पाण्याचा वापर करून बैलांची स्वच्छता केली. पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपून वापरत असतानाच सर्जा-राजावरील प्रेम आणि कृतज्ञता मात्र तसूभरही कमी झालेली दिसली नाही.
बैलांना स्वच्छ करून त्यांच्या शिंगांना आकर्षक रंग लावण्यात आला. गळ्यात घुंगरांच्या माळा, सजावटीच्या वस्तू घालून बैलांना सजविण्यात आले. घरासमोर त्यांची पूजा करून नैवेद्य दाखविण्यात आला. वर्षभर शेतकऱ्याच्या शेतीकामात खांद्याला खांदा लावून साथ देणाऱ्या बैलांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यात आली.
पावसाअभावी शेतकरी चिंतेत
नांदगाव तालुक्यासह जिल्ह्यातील अनेक तालुक्यांमध्ये अपेक्षित पाऊस न झाल्याने ग्रामीण भागातील परिस्थिती चिंताजनक बनली आहे. पावसाच्या प्रतीक्षेत असलेल्या शेतकऱ्यांना खरीप पिकांची चिंता सतावत आहे. पिकांसाठी पाणी नसताना जनावरांसाठी पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था करणेही अनेक ठिकाणी आव्हानात्मक ठरत आहे.
बैलपोळ्याच्या निमित्ताने ग्रामीण भागातील हे वास्तव प्रकर्षाने समोर आले. एका बाजूला सर्जा-राजाची पारंपरिक पूजा आणि सजावट सुरू होती, तर दुसऱ्या बाजूला पाण्याच्या टंचाईमुळे शेतकऱ्यांना काटकसरीने पाणी वापरावे लागत होते.
‘सर्जा-राजा सुखी राहो आणि पाऊस पडू दे’
बैलपोळा हा केवळ बैलांची पूजा करण्याचा सण नसून शेतकरी आणि पशुधनातील जिव्हाळ्याचे नाते अधोरेखित करणारा दिवस आहे. यंदाच्या पोळ्याला शेतकऱ्यांच्या मनात आनंदाबरोबरच पावसाची आसही होती. ‘सर्जा-राजा सुखी राहो, शेतीला चांगले दिवस येऊ दे आणि आभाळातून भरपूर पाऊस पडू दे,’ अशी भावना ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांमध्ये दिसून आली.
दुष्काळाचे सावट, पाण्याची टंचाई आणि शेतीसमोरील संकटे असतानाही शेतकऱ्यांनी बैलपोळ्याची परंपरा जपली. त्यामुळे यंदाचा बैलपोळा हा शेतकरी आणि त्याच्या सर्जा-राजामधील अतूट नाते तसेच पाण्याचे ग्रामीण जीवनातील महत्त्व अधोरेखित करणारा ठरला.
आता नांदगाव तालुक्यासह जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांच्या नजरा आभाळाकडे लागल्या असून, समाधानकारक पाऊस पडून दुष्काळाचे सावट दूर व्हावे, शेतशिवार पुन्हा हिरवेगार व्हावे आणि शेतकरी कुटुंबांच्या चेहऱ्यावर आनंद फुलावा, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
फोटो कॅप्शन:
नांदगाव तालुक्यात पाण्याची टंचाई असतानाही बैलपोळ्यानिमित्त घरासमोर उपलब्ध पाण्यात बैलांची स्वच्छता करताना शेतकरी.
पर्यायी ठळक मथळे:
पाणीटंचाईच्या झळा, तरीही सर्जा-राजाची पूजा!
बैलपोळ्यावर दुष्काळाची छाया; शेतकऱ्यांनी जपली परंपरा
पाण्याचा थेंब थेंब जपला, सर्जा-राजाचा सणही साजरा केला
आभाळाकडे नजर, सर्जा-राजाची पूजा; दुष्काळात बैलपोळा